BORLA İLGİLİ ÇALIŞMALARIMIZ

Bitkilerde borun fonksiyonları

Elementel Analizler Laboratuvarı  Çalışmaları

• Orta Güney Anadolu İllerine Ait Toprak, Su, Bitki Analizleri
• Denemelerdeki Toprak ve Bitki Analizleri
• Kamu ve Ticari Kuruluşlarına Resmi Analiz Raporları
• Bölge Bor Haritalama Çalışmaları
• Bölge Toprak Bankası
  

  • Yıllık Toplam Analiz Sayısı: >10,000 bitki

  •       >  5,000 toprak

   

   

  Bor Analizinde Kullandığımız Metotlar

  Bölge toprakları genelde yüksek kireç oranına sahiptir. Mevcut bir çok analiz metodu arasında aşağıdaki metotlar bu topraklarda bitkiye elverişli bor miktarının belirlenmesinde daha uygun görülmüştür. Bunlar;

  • 0.05 M Mannitol + 0.01 M CaCl2
  • Sıcak 0.01 M CaCl2 
  • 0.05 M Mannitol pH=7.5
  • 0.01 M Tartarik Asit
  • 2 mM DTPA

   

   

  

   

   

  

   

   

  Bitki biyoteknolojisi laboratuvarında;

  Doku Kültürleri: Bitki çoğaltımı, bitki, hücre ve doku seviyrsinde element alımının araştırılması

  Moleküler analizler: DNA, RNA temelli analizler, Bitki element alım mekanizmalarının araştırılması 

   

   

Bor hiperakümülatör bitkiler 

Araştırma grubumuz boru yüksek oranda alabilen ve zarar görmeyen bitkileri bor madenlerinden araştırmış, teşhis ve içerik analizleriyle durumları ortaya konulmuştur.  Bu amaçla dünyada ilk defa bor hiperakümülatör bitkilerden birisi olan Gypsophila sphaerocephala bitkisi Tübitak Dergisi'nde yayınlatılmıştır. (Bu yayın için tıklayınız).

Borla ilgili tarla denemelerimiz

• Buğday Denemeleri
• Arpa Denemesi
• Şeker Pancarı Denemesi
• Fasulye Denemeleri
• Haşhaş Denemesi
• Nohut Denemesi
• Yazlık Kolza Denemesi

DPT BOR projesi sonuçları 

Borla ilgili çalışmalarımız 1999 yılında kazandığımız bir DPT projesiyle başlamıştır. Bu projeyle Orta-Güney Anadolu'da 7 ilde toprak, bitki ve suda bor haritası çıkarılmış ve noksan, toksik ve normal seviyeler haritalanmıştır. B projeyle kazanılan ICP-Elementel Analiz Laboratuvarı şu ana kadar 150 000 civarında analiz gerçekleştirmiş, en az 40 000 toprak ve bitki örneği koleksiyonumuzda bulunmaktadır.

Bor, bitkilerde hücre zarı ve duvarının yapısının oluşmasında, karbonhidrat ve protein metabolizmasında olmak üzere birçok fonksiyona sahiptir. Borun kök ve vejetatif aksamda hücre duvarının yapısını oluşturan bileşiklerle kuvvetli bir şekilde kompleksler oluşturması ve oluşan bu komplekslerin büyüklüğü, ayrıca bitkilerin su tüketimine bağlı olarak bor alımı ve ihtiyaçları bakımından bitkiler arasında büyük farklılıklar vardır. Bitkilerde noksanlık veya toksisiteye neden olan toprak bor seviyeleri arasında çok az bir fark vardır. Bu nedenle diğer besin elementlerine göre bor noksanlığı ve toksisitesi belirtileri daha dar bir aralıkta ve yaygın olarak ortaya çıkabilmektedir. Kurak ve yarı kurak bölge topraklarında bor, hem noksanlığı hem de toksisitesi yönüyle bitkisel üretimde sorun olan bir elementtir. Toplam bor içeriği yüksek, yada bitki ve toprak özelliklerine bağlı olmakla birlikte 4 mg/l’den (hububatlar gibi hassas bitkiler için 1 mg l^-1) daha fazla bor içeren sular ile sulanan, ayrıca drenajı yetersiz veya tuzlu ve sodik topraklar bitkiler için toksik etki yapacak düzeyde alınabilir bor kapsarlar. Bunun yanında aynı iklim topraklarında özellikle bor ile pH ve CaCO₃ arasındaki ilişkiler başta olmak üzere bazı toprak özelliklerine bağlı olarak bor noksanlığı görülmektedir (Keren ve Bingham, 1985; Sakal ve Singh, 1995). Tarım topraklarındaki bor noksanlığı veya fazlalığı bitkilerde beslenme bozukluklarının ortaya çıkması, sonuç olarak da verim ve kalitenin azalmasına neden olduğu gibi bitkiler vasıtasıyla insan ve hayvan sağlığını da  da etkileyebilmektedir.

Bu kısımda karasal veya yarı kurak iklim özelliklerine sahip olan ve Konya, Afyon, Karaman, Aksaray, Niğde, Nevşehir ve Kayseri illerini içine alan Orta-Güney Anadolu tarım bölgesinde 1999 yılından beri araştırma grubumuzun toprak analizleri ve farklı ürünlere bor uygulaması olarak yaptığı araştırmaların bazılarının sonuçları verilecektir.

Orta Güney Anadolu bölgesi tarım topraklarından 2000-2003 yıllarında alınan 1154 adet toprak örneğinin analiz sonuçlarına göre bölge topraklarının bitkiye elverişli bor miktarı 0.01 mg B kg^-1 ile 63.9 mg B kg^-1 arasında değişmektedir.  Reisenauer ve ark., (1973) ve Keren ve Bingham (1985) tarafından toprakların bitkiye elverişli bor miktarları için bildirdikleri sınır değerlerine göre  söz konusu bölge topraklarının %19.7’si yetersiz (<0.5 mg B kg^-1), bora hassas bitkiler ve tahıllar için %12.7’sinin toksik (>3 mg B kg^-1), bor’a toleranslı bitkiler için %6.4’ü toksik (>10 mg B kg^-1), ve %67.6’sı ise yeterli (0.5-3 mg B kg^-1) düzeyde bor ihtiva ettiği tespit edilmiştir. Toprakların bor kapsamları illere göre farklılıklar göstermiştir. Afyondan alınan toprakların %46.1’inde bor noksanlığı bulunurken bunu Karaman, Nigde, Nevşehir, Konya, Kayseri ve Aksaray illeri izlemiştir (Şekil 1). Diğer taraftan Aksaray ili topraklarının (>3 mg B kg^-1) %60.8’i bor toksisitesine hassas bitkiler ve %21.0’i bor toksisitesine (>5 mg B kg^-1) yarı dayanıklı veya dayanıklı bitkiler için toksik düzeyde (ortalama%38.5) bor içermektedir (Şekil 1, Tablo 1). İllere göre toprakların bor kapsamlarında önemli düzeylerde farklılıklar olması muhtemelen bölgenin yağış, sulama durumu ve sulama suyunun bor miktarı ve arazinin drenaj durumu, bundan daha da önemlisi toprakların bor kapsamı ile diğer bazı toprak özellikleri arasındaki ilişkilerden kaynaklanmaktadır.  Toprakların bitkiye elverişli bor miktarları ile EC (r= 0.56**), kireç (r= 0.24**), organik madde (r= 0.29**), kil (r= 0.23**), bitkiye elverişli potasyum (r= 0.29**), bitkiye elverişli magnezyum (r= 0.31**) ve sodyum miktarları (r= 0.42**) arasında istatistiki olarak önemli pozitif ilişkiler bulunmuştur. Bunun yanında toprakların bitkiye elverişli bor miktarları ile kum (r= -0.24**) ve bitkiye elverişli mangan miktarları arasında (r= -0.23**) önemli negatif ilişkiler bulunmuştur. Toprakların bitkiye elverişli bor miktarları ile söz konusu toprak ve iklim özellikleri arasında bazı araştırıcılar (Khan ve ark., 1979; Sillanpaa, 1982; Perveen ve ark., 1993; Sakal ve Singh, 1995; Goldberg, 1997) tarafından da sonuçlarımızı teyit eden benzer ilişkiler bulunmuştur. Aynı bölgeden alınan 254 adet sulama suyunun bor miktarının 0.012 ile 13.7 mg l^-1 (ortalama 0.83 mg l^-1) arasında değiştiği ve bazı (Thorne ve Peterson, 1954; Wilcox ve Durum, 1967) araştırıcıların bildirdiği sınır değerlerine göre  suların %29.2’sinin bor ihtiyacı az olan (>0.67 mg l^-1),  %19.7’si bor ihtiyacı orta düzeyde olan (1-2 mg l^-1) ve  %10.6’sı bor ihtiyacı fazla olan (>2 mg l^-1) bitkiler için toksik düzeyde bor içermektedir. Söz konusu bölge topraklarının bitkiye elverişli bor miktarları ile sulama sularının bor miktarları arasında istatistiki olarak önemli (r= 0.36*) düzeyde bir ilişki bulunmuştur. Bu ilişki bazı (Wilcox ve Durum,1967; Khandelwal ve Lal,1991) araştırıcılarında belirttiği gibi bölge toprak ve iklim özelliklerinin de katkısıyla sulama sularıyla topraklarda önemli düzeyde bor birikimi olduğunu göstermektedir.

Ayrıca söz konusu bölgeden alınan toprak örneklerinin toplam bor miktarları 18.9 ile 398.7 mg B kg^-1 arasında değiştiği ve topraklardaki toplam borun ortalama olarak %4.0’unun kolay çözünebilir, %8.2’sinin spesifik olarak adsorbe edilmiş, %5.3’ünün mangan okside bağlanmış, %18.0’inin amorf Fe ve Al okside bağlanmış, %10.8’inin kristalin Fe ve Al okside bağlanmış, %5.5’inin organik maddeye bağlanmış ve %48.2’sinin primer ve sekonder minerallerin yapı elementi (residual bor) formunda bulunan bor olduğu belirlenmiştir.

Tarımda Bor ile ilgili bazı sonuçlarımız:

1. Bor noksanlığı ve toksitesine tepki bakımından bitki çeşit ve varyeteleri arasından çok büyük farklılıklar vardır. Bundan dolayı bor alım mekanizmasının ve genotipler bora toleranslarının (noksanlık ve toksite) tespitine yönelik çalışmalar tarımsal açıdan büyük öneme sahiptir.

2. Bor toksitesi olan toprakların temizlenmesi için bor biriktirebilen bitkilerin tespiti ve geliştirilmesi gereklidir.

3. Açıklanan dünya bor rezervinin %70’ine sahip olan ülkemizde borun hem noksanlığı hem de toksitesi görülmekte, bu durum bazı alanlarda ciddi verim kayıplarına sebep olmaktadır.

4. Bu nedenle ülkemiz tarım topraklarının bor haritaları yapılmalı ve gübreleme programları geliştirilmelidir.

5. Farklı çözünürlüklerde bor’lu gübreler geliştirilmelidir. Mutlaka katma değere sahip ürünler olarak ihraç edilmelidir. Artık ham bor madeni/cevheri dışsatımı mantığına son verilmelidir.

6. BOREN, BAKANLIK ve ÜNİVERSİTELER birlikte çalışmalı ve B kaynaklarımız en etkin bir şekilde değerlendirilmelidir.

• Bu çalışmalar her alanda (tarım, sanayi, hizmet vb.) farklı seksiyonlar halinde yapılmalı ve Boren tarafından koordine edilmelidir.

Bor'la ilgili bazı yayınlarımız

(Yayın Numaraları Prof. Dr. Mehmet Babaoğlu sayfasındaki listeye göredir)

54. Yorgancılar, M., Babaoğlu, M. 2005. Buğday Çeşitlerinde Borun Çimlenme Üzerine Etkisinin In vitro ve Saksı Şartlarında Araştırılması. S.Ü. Ziraat Fakültesi Dergisi, 19 (35): 109-114.  

55. Hakkı, EE., Ünlü, A., Özbek, Z., Gezgin, S., Babaoğlu, M. 2006. Bor biriktiren Gypsophila L. cinsi bitkilerin moleküler yöntemlerle karakterizasyonu. S.Ü. Ziraat Fakültesi Dergisi 20(40): 27-31.

67. Gezgin, S., Gökmen, F., Dursun, N., Babaoğlu, M., Hakkı E.E. 2005. Tarımda borun önemi, I. Ulusal Bor Çalıştayı Bildiriler Kitabı, 28-29 Nisan 2005, s. 147-154, BOREN/ETİ MADEN, Punto Tasarım;Ankara, B. Onat, S. Şener, A. Mergen ve U. Bilici (edit.), ISBN 975-8964-22-4.  

68. Hakkı, E.E., Babaoğlu, M., Soylu, S., Gezgin, S., Dural, H. 2005. Bitkilerce bor alımı: Moleküler, tarımsal ve çevresel değerlendirmeler, I. Ulusal Bor Çalıştayı Bildiriler Kitabı, 28-29 Nisan 2005, s.141-146, BOREN/ETİ MADEN, Punto Tasarım; Ankara, B. Onat, S. Şener, A. Mergen ve U. Bilici (edit.), ISBN 975-8964-22-4.  

69. Hakkı, E.E., Atalay, E., Ülku, Z., Babaoğlu, M., Soylu, S., Dural, D., Gezgin, S. 2005. Bitkilerde Düşük ve yüksek bora toleransta tür içi ve türler arası farklılıklar. XIV. Ulusal Biyoteknoloji Kongresi, 31 Ağustos-2 Eylül, Eskişehir. s.74-77  

72. Hamurcu. M., Gökmen, F., Gezgin, S., Tamkoç, A., Özbek, Z., Babaoğlu, M., Hakkı, E.E. 2006. The Effect of Different Boron and Iron Applications on the Development of Pea Lines. Farklı Bor veDemir Uygulamalarının Bezelye Hatlarının Gelişimi Üzerine Etkisi. III. Uluslar arası Bor Sempozyumu.2-4. 11.2006. ANKARA

73. Özbek, Z., Soylu, S., Hamurcu. M., Babaoğlu, M., Yorgancılar, M., Hakkı, E.E., Gezgin, S.. 2006. Determination of The Responses of Durum Wheat Genotypes to Boron. Makarnalık Buğday Genotiplerinin Bora Tepkilerinin Belirlenmesi. III. Uluslar arası Bor Sempozyumu.2-4. 11.2006. ANKARA

74. Atalay, E., Yorgancılar, M., Babaoğlu, M. 2007. Bor hiperakümülatör Gypsophila sphaerocephala Fenzl ex Tchihat Bitkisinin In vitro Doku Kültürü İle Çoğaltılması.  Türkiye VII. Tarla Bitkileri Kongresi,  Poster Bildiri, 25-27 Haziran 2007, Erzurum (Kongre Kitabı Düzenlenmektedir).  

75. Yorgancılar, M., Babaoğlu, M.,  Atalay, E., Gök, M. 2007.  Bor Uygulamasının In vitro Koşullarda Ayçiçeği Fidelerinin Gelişimine Etkisi ve Fidelerdeki Bor Alımının ICP-AES İle Tespiti.Türkiye VII. Tarla Bitkileri Kongresi,  Poster Bildiri, 25-27 Haziran 2007, Erzurum (Kongre Kitabı Düzenlenmektedir).

81. Babaoğlu, M., Hakkı, E.E., Gezgin, S., Hamurcu, M., Yorgancılar, M., Atalay, E., Sade, B., Topal, A., Soylu, S., Harmankaya, M., Gökmen, F., Dursun, N., Akgün, N. 2005. Yüksek Miktarlarda Ağır Metal Biriktirebilen (Hiperakümülatör) Bitkilerin Moleküler Genetik Analizi ve Problemli Alanlarda Fitoremediasyon Amaçlı Kullanım Potansiyellerinin Araştırılması GenPro: Bitkisel Genomik ve Proteomik Ulusal Mükemmeliyet Ağı Yürütücü: Mahinur S. Akkaya 5-6 Aralık 2005, ODTÜ-YUUP Günleri, Ankara.  

82. Puccinellia ve Gypsophila'da bora toleransla ilgili yeni bir makale: Mechanisms of Boron Tolerance and Accumulation in Plants: A Physiological Comparison of the Extremely Boron-Tolerant Plant Species, Puccinellia distans, with the Moderately Boron-Tolerant Gypsophila arrostil. Environ Sci Tech 2010 (A grubu Impact factor 4.5)

DUYURULAR- BORLA İLGİLİ HABERLER

Hürriyet Gazetesi

Star Online

TV8 Online, Zaman Gazetesi

Güncelleme: Ocak 2011

Yukarı

ANASAYFA                                                HOME